به گونه‌اى كه تا شيخ به جمع آزاديخواهان نپيوسته و رهبران جنبش پشتيبانى او را به دست نياورده بودند ، آنان در رسيدن به اهداف خود هرگز موفق نشدند ، و پس از پيوستن شيخ به جبههء مخالفان دولت بود كه صدراعظم وقت - عين الدوله - از مقام خود عزل گرديد . بدون‌شك شيخ در اين راه ، رواج مذهب و اعمال فرامين دينى را مىطلبيد ، و مىخواست كه احكام شريعت را در قالب قانون بريزد ، و همين تفكر شيخ بود كه هماره بر مذهبى ماندن نهضت تكيه كرده و اعلام دارد : « اين مشروطيت هنگامى رسميت خواهد يافت كه مشروعهء تابع احكام اسلام باشد » . « 1 » او برخوردار از انديشهء اسلامى و مستقل بود ، او باور داشت كه اسلام براى برپايى يك نظام عادلانهء انسانى از چنان غنايى بهره‌ور است كه احتياجى به ساير مكاتب فكرى و نظامهاى اجتماعى ندارد . او مىگفت : « دين اسلام كه اكمل اديان و اتم شرايع است و اين دين ، دنيا را به عدل و شورى خواند آيا چه افتاده است كه امروز بايد دستور عدل ما از پاريس برسد و نسخه شوراى ما از انگليس بيايد ؟ » . « 2 » شيخ كه ملاك تشخيص « حق و باطل » را موافقت و مخالفت با احكام شريعت مىديد ، در برابر تدوين قانون اساسى برخاسته از قوانين غربى سخت ايستاد و آن را نوعى فراموشى از قوانين الهى برشمرد و براجراى احكام و شريعت پافشرد . « 3 » شيخ در پاسخ يكى از حاضرين كه مىگفت : « شما خود مىفرماييد : من از اول

--> ( 1 ) . رضوانى ، لوايح حاج شيخ فضل اللّه نورى ، ص 16 . ( 2 ) . نورى ، ارشاد الجاهل و تذكرة الغافل ، ص 18 . ( 3 ) . همان ، صص 1 - 2 .